Kraków

Na tej stronie zebraliśmy legendy, których akcja toczy się w Krakowie albo w nim się zaczyna. Każdą opowiadamy własnymi słowami na podstawie dawnych zapisów wydanych między połową XIX wieku a latami dwudziestymi XX wieku – od zbiorów podań po szkolną czytankę. Na stronie każdej legendy można też sprawdzić, kto ją spisał i jakie odmiany odnotowały źródła.

Z legendą wiąże się już sama nazwa miasta. Cecylia Niewiadomska w tomie z 1918 roku wywodzi ją od Kraka, władcy grodu na wzgórzu nad Wisłą, który uwolnił okolicę od smoka. Lucjan Siemieński w zbiorze z 1845 roku umieścił jamę potwora pod górą, „gdzie dzisiaj stoi zamek krakowski”. Niewiadomska odnotowała też, że za jej czasów na kopcu Krakusa pod Krakowem wciąż co roku odbywał się obchód zwany Rękawką – na pamiątkę tego, że lud, jak głosi podanie, znosił na mogiłę Kraka ziemię w dłoniach.

Kraków jest również tłem opowieści o czarnoksiężniku Twardowskim. W zapisach Wójcickiego i Siemieńskiego bohater leczy chorych w Krakowie, ale pewnej nocy wymyka się z miasta, by przywołać diabła: u Wójcickiego na Podgórzu, u Siemieńskiego na Krzemionkach. W samym mieście, na rynku, handluje garnkami pani Twardowska, a ustny przekaz przytoczony przez Siemieńskiego umieszcza w krakowskiej bibliotece czarnoksięską księgę jej męża.

Lata wymienione w tym wstępie to daty wydania zapisów, a nie czas samych zdarzeń.

Lista legend: Kraków

• Pan Twardowski – Pan Twardowski to krakowski szlachcic i czarnoksiężnik z polskiego podania, który podpisał krwią cyrograf z diabłem, zastrzegając, że czart dostanie go tylko w Rzymie. Zwabiony podstępem do karczmy o tej nazwie, ocalał dzięki pobożnej pieśni, lecz zawisł w powietrzu aż do dnia sądu.
• Smok wawelski – Smok wawelski to krakowska legenda o potworze z jaskini u stóp Wawelu, pokonanym podstępem: przynętą wypchaną siarką. Zapisy z lat 1845, 1911 i 1918 różnią się tym, kto wymyślił fortel i kto zabił smoka – Krak, jego syn czy szewc.